Brief van deputaten vertegenwoordiging

Deputaten vertegenwoordiging hebben met dankbaarheid deelgenomen aan de bidstond op 7 februari jl. We zijn vanuit Gods Woord samen naar de troon van de Heere geleid. Daar kunnen we ontvangen wat nodig is, eigenlijk het enig nodige: genade, barmhartigheid en hulp. In de gebeden klonken de verootmoediging, verlegenheid én verwachting door waarin deputaten zich bij hun handelen herkennen, en waarin zij willen voortgaan.

Met deze brief willen wij u informeren over een aantal belangrijke zaken. De hoofdzaak is de kerkelijke weg naar de generale synode van Hoogeveen. Wij betrekken daarbij ook twee brieven, die de laatste weken aan de kerken zijn verstuurd:

2. de brief van de roepende kerk van Hoogeveen over revisieverzoeken;

3. de brief waarin de regiegroep Rijnsburg een algemene vergadering aankondigt.

Gevolgen van revisieverzoeken

Na de verschijning van het Besluitenboekje 11 december 2025 was er ongeveer een maand gelegenheid om bij de synode revisie aan te vragen. Dat is een mogelijkheid die de kerkorde biedt, en houdt een verzoek in om een besluit van de vorige synode te herzien. Als dat gebeurt, kan dat besluit nog niet in werking treden. Er blijkt revisie te zijn aangevraagd van (onder andere) de besluiten om de synode van 2024 vervroegd te beëindigen, en geen roepende kerk voor een volgende synode aan te wijzen. Over dat laatste sprak de burgerlijke rechter zich al uit. Hij riep de kerken tot hun eigen orde. Dat hield volgens hem in dat een roepende kerk voor een volgende synode had moeten worden aangewezen (artikel 50 van de kerkorde). Er werd alsnog een roepende kerk aangewezen door het deputaatschap vertegenwoordiging. Maar ook de synode zelf zal er zich dus nog over moeten uitspreken of die besluiten wel zo genomen konden worden. Dat heeft ook gevolgen voor het mandaat van deputaten vertegenwoordiging. Dat mandaat was verbreed, juist in verband met die besluiten. Maar daarmee ligt nu ook het mandaat onder revisie. Deputaten moeten dus temeer behoedzaam opereren. Zij kunnen in de huidige situatie informeren, adviseren en suggereren, maar zij moeten de bevoegdheid van kerkelijke vergaderingen respecteren. Deputaten willen ook niet anders.

De kerkelijke weg

De revisieverzoeken hebben ook gevolgen voor de kerken die zich verzamelen rond de ‘regiegroep Rijnsburg’. Deputaten kunnen het tenminste niet anders zien. Er is een algemene vergadering aangekondigd, maar deputaten kennen de agenda daarvan niet. Eerder heeft men wel een duidelijk voornemen geformuleerd: een nieuw (men spreekt zelf van: hersteld) samenkomen in classicale, particulier-synodale en generaal-synodale vergaderingen. In de brief van 9 februari formuleert men: ‘om Deo volente 21 maart 2026 het kerkelijke samenleven weer samen vorm te geven’. Kerken die afwijken van de synodebesluiten over homoseksuele relaties en vrouw en ambt worden daarbij niet toegelaten. Men beroept zich op het feit dat de synode de verantwoordelijkheid heeft teruggelegd bij de plaatselijke kerken. Probleem daarbij is dan wel dat ook dat behoort tot de synodebesluiten waarvan herziening is aangevraagd, en die dus niet in werking zijn getreden. Overigens ligt de verantwoordelijkheid voor het samenleven van kerken na sluiting van een synode altíjd weer bij de plaatselijke kerken. Maar die plaatselijke kerken hebben zich er wel aan verbonden op gezette tijden classicaal met hun genabuurde kerken bijeen te komen (artikel 41 van de kerkorde). Het is alleen al om deze redenen niet mogelijk om enerzijds te willen blijven bij Schrift, belijdenis, kerkorde en synodale besluiten, en anderzijds over te gaan tot een nieuw kerkelijk samenleven in meerdere vergaderingen. Als gevolg wordt gegeven aan het voornemen dat men eerder uitsprak, zou er inderdaad sprake zijn van een afscheiding waarbij een nieuw kerkverband ontstaat. Kerken die daarin meegaan, moeten zich dan ook realiseren dat zij zich buiten het verband van de Christelijke Gereformeerde Kerken bewegen.

Kern: De synode van 2024 besloot tot een voortijdige sluiting, zonder een roepende kerk aan te wijzen voor een volgende synode. De burgerlijke rechter riep de kerken terug tot hun eigen orde, en ook vanuit de kerken zelf is intussen gevraagd deze besluiten te herzien. In een dergelijk geval kunnen aan die besluiten geen rechten worden ontleend. Als tijdens de algemene vergadering op 21 maart door een aantal Christelijke Gereformeerde Kerken wordt besloten tot een eigen vorm van kerkelijk samenleven met eigen kerkelijke vergaderingen, ontstaat daarmee een nieuw kerkverband.

Over agenda en besluitvorming gaat de GS van Hoogeveen

Deputaten vertegenwoordiging benoemen dit verdrietige vooruitzicht overigens liever vanuit een ander perspectief. Ook in het gesprek met de regiegroep dat gaande is, en in een over en weer broederlijk bewogen geest plaatsvindt. Bij deputaten vertegenwoordiging leeft sterk de vraag hoe het Rijnsburgse voornemen zich verhoudt tot wat Schrift en belijdenis leren over de eenheid van de kerk. Want zeker, omwille van de Waarheid kan een kerkscheuring onvermijdelijk blijken. Ook is het waar dat ons kerkelijke leven verscheurd ís. Maar kunnen wij een formeel uiteengaan op dit moment voor de Koning van de kerk verantwoorden? Hebben wij lang en diep genoeg met elkaar erover gesproken of er echt geen sprake meer is van eenheid in belijden? Of het fundament van de kerk onder ons gebroken is? Deputaten zijn ervan overtuigd dat over de kerk zelf even principieel gedacht en gesproken moet worden als over homoseksuele relaties en vrouw en ambt ín de kerk. Deputaten menen dat de generale synode de juiste plaats is om dit gesprek voort te zetten, tot er conclusies kunnen worden getrokken.

Een en andermaal is vanuit ‘Rijnsburg’ het verlangen verwoord de samenwerking bij zoveel mogelijk gezamenlijke activiteiten te kunnen voortzetten. Denk aan zending, TUA en emeritikas, maar ook andere. Deputaten herkennen dit verlangen, vanwege de diepe verbondenheid met de ‘Rijnsburggroep’, en het verlangen de schade zo veel mogelijk te beperken. Maar niet dan nadat zij hun diepe zorg hebben geuit bij het voornemen van eigen kerkelijke vergaderingen. Ook achten deputaten het voor een blijvende samenwerking van belang dat Rijnsburg zelf duidelijk maakt welke status het verband van de kerken heeft, die zich verbinden aan de besluiten van de algemene vergadering op D.V. 21 maart. En uiteindelijk gaat dan de generale synode, en zij alleen, over eventuele vormen van blijvende samenwerking. Het is ons bekend dat er in verschillende deputaatschappen al over blijvende samenwerking na een onverhoopte formele breuk wordt gesproken. Vanuit de nog altijd beleefde verbondenheid met elkaar, en de dankbaarheid voor zoveel goeds dat we samen ontvangen, is dat begrijpelijk. Deputaten vertegenwoordiging willen niet in de verantwoordelijkheid van deputaatschappen treden. Toch willen zij aandringen op terughoudendheid in dit opzicht, en op het voornemen eventuele ideeën of voorstellen niet anders te verspreiden dan via hun rapport aan de synode van Hoogeveen.

Kern: Deputaten vertegenwoordiging menen dat, zo breed mogelijk, langer doorgesproken moet worden over de kerk in het licht van Schrift en belijdenis. Daarbij moet de vraag eerlijk onder ogen worden gezien, of het fundament onder ons kerkelijk samenleven is weggevallen. Het verlangen om tot een voortzetting van gezamenlijke activiteiten te komen wordt herkend. Dat vraagt volgens deputaten wel om duidelijkheid over hoe je je als kerken, die die activiteiten samen dragen, tot elkaar verhoudt. Het is aan de generale synode om hierover besluiten te nemen.

De noodzaak om verder door te spreken op de GS van Hoogeveen

Wat de generale synode zelf betreft het volgende. De vrees over de algemene vergadering op 21 maart gaat bij deputaten samen met een herkenning van de ernstige nood in ons kerkverband. Deze heeft een oorzaak en een aanleiding. In de brochure ‘Zoek eerst het Koninkrijk’ worden daarover zeer behartenswaardige dingen geschreven. Deze brochure is de uitwerking van het rapport van een synodale commissie, die vanuit de breedte van onze kerken was samengesteld. Dat rapport is op de synode van 2019-2022 met brede instemming ontvangen. Als aanleiding voor de verdeeldheid wordt genoemd het afwijken van synodale besluiten, waaronder die over homoseksuele relaties en vrouw&ambt. Als oorzaak wordt genoemd het onderlinge wantrouwen, dat in decennia in ons kerkverband voort kon woekeren en door kon groeien. Er wordt gesproken van een kerkbrede schuld, die moet leiden tot gezamenlijke verootmoediging en bekering. In dát licht zal op de synode van Hoogeveen ook de vraag aan de orde moeten komen hoe te handelen met kerken die afwijken van synodebesluiten. Dat zal in elk geval moeten naar aanleiding van een rapport van deputaten kerkorde en kerkrecht dat hierover gaat, maar dat op de vorige synode niet meer behandeld is. In de aanloop naar de synode van Hoogeveen willen deputaten de ernst van het afwijken van synodebesluiten nog eens onderstrepen:

• Dit afwijken is aangemerkt als strijdig met artikel 31 K.O.;

• Dit afwijken is aangemerkt als strijdig met de instemming met het verbindingsformulier, dat alle christelijk-gereformeerde ambtsdragers ondertekenen bij hun ambtsaanvaarding;

• Kerken zijn door kerkelijke vergaderingen vermaand, maar dat lijkt zo weinig gedaan te hebben;

• Kerkelijke vergaderingen hebben soms afgezien van vermaan, waar dat volgens synodale besluiten wel plaats had moeten vinden.

Van de kant van kerkenraden die afwijken, wordt wat bij de eerste twee gedachtestreepjes staat, bestreden. Het gevoelen van deze kerkenraden moet op de synode worden gehoord, maar ook beoordeeld.

De oorzaak van de nood (kerkbreed wantrouwen) roept wel de vraag op of het vermaan altijd in de goede geest heeft plaatsgevonden: in liefde, geduldig luisterend, tastend naar begrip, samen zoekend naar de wil van de Heere, overtuigd in het oordeel, biddend voor elkaar en blijvend op elkaar betrokken. Zoals eerder gezegd, de generale synode gaat over haar eigen agenda. Maar deputaten vertegenwoordiging willen doen wat zij kunnen om de nood van het kerkverband als eerste en belangrijkste punt te doen agenderen. Wat de scenario’s van de synode betreft, willen deputaten op dit moment niet meer doen dan herhalen wat zij u schreven in hun brief van 30 oktober 2025: ‘… voortbestaan, ontvlechting (A en B-model), ontbinding kerkverband en nog andere? Bij elk scenario zal de mogelijkheid onderzocht moeten worden van de voortgang van het tot nu toe gezamenlijk gedragen werk en de gedeelde materiële goederen. Ook moet bij elk scenario rekening worden gehouden met een ordelijke mogelijkheid voor plaatselijke kerken om alsnog uit te treden uit het kerkverband, in de een of andere richting’. Wij menen grond te hebben om alle kerken op te roepen zich op de synode van Hoogeveen te laten vertegenwoordigen. En in elk geval elkaar niet in de weg te staan bij het samenroepen van classis en particuliere synode met het oog op de generale synode van Hoogeveen.

Kern: Tijdens de synode van Hoogeveen zal diepgaand moeten worden gesproken, en ook geoordeeld, over het afwijken van synodale besluiten binnen onze kerken. De geestelijke kaders voor dat gesprek zijn te vinden in de brochure ‘Zoek eerst het Koninkrijk van God’. Daarin wordt in grote ernst over dat afwijken gesproken, maar ook over de dieperliggende oorzaken van de verscheurdheid van ons kerkelijke leven.

De kerkelijke weg naar de GS van Hoogeveen loopt via de classes

Wat de classis betreft leggen wij het volgende aan de kerken voor: a. Een oproep aan alle kerken om zich met een wettige lastbrief te laten afvaardigen naar de classis. Deze lastbrieven te aanvaarden, óók als er bij een kerkenraad sprake is van een afwijkend beleid. Bij de behandeling van de lastbrieven ten overvloede uit te spreken dat afvaardiging niet betekent dat men afwijkend beleid in een zusterkerk legitimeert, maar dat men dit (onder vermaan) verdraagt totdat de generale synode van Hoogeveen heeft bepaald hoe te handelen met kerkenraden met een afwijkend beleid; b. Erop aan te dringen dat classiskerken die zich ‘om des gewetens wil’ niet in staat of bevoegd achten zelf de classis bijeen te roepen, dit zo spoedig mogelijk kenbaar maken aan de andere classiskerken. Die kunnen dan een regeling treffen, waardoor een andere classiskerk roepende kerk wordt. Deputaten kerkorde en kerkrecht hebben daartoe een conceptregeling beschikbaar; c. Bij kerkenraden die zich onverhoopt niet laten afvaardigen naar de classis, door de roepende kerk of het beoogd moderamen navraag te laten doen, of zij voornemens zijn zich als deelnemer te verbinden aan de door Rijnsburg voorgenomen herinrichting van het kerkelijke leven. Als dat (nog) niet het geval is, te vragen of broeders uit de betreffende kerken kunnen worden afgevaardigd naar de particuliere en eventueel generale synode. Als dat wel het geval is, kunnen geen broeders uit deze kerkenraden worden afgevaardigd; d. Als bij de classes de gedachte leeft dat een vervroegde generale synode een goede zaak zou zijn, deze gedachte zo spoedig mogelijk kenbaar te maken bij de roepende kerk van de particuliere synode. Dat hoeft niet in de vorm van een instructie, het kan ook in een brief waarin het verzoek wel van argumenten wordt voorzien; e. Gedachten betreffende de agenda van de synode of de situatie in het kerkverband in het algemeen kunnen wel het beste de vorm krijgen van een instructie. Deze hoeft niet verzonden te worden naar de particuliere synode, maar kan rechtstreeks naar de roepende kerk van de generale synode.

Kortgeleden schreven wij aan de kerken het verzoek eraan bij te dragen dat de komende classisvergaderingen conditioneel gesloten zullen worden. Dat kan een classis doen, als zij weet dat de classis tussentijds mogelijk opnieuw bijeen moet komen. Dat kan inderdaad nodig zijn, als de roepende kerk de generale synode vervroegd bijeenroept. Dat is op dit moment nog niet zeker, maar zeker ook niet uitgesloten. Als (naast de particuliere synode van het westen, die het al deed) een tweede particuliere synode om een vervroegde generale synode vraagt, achten deputaten het mogelijk dat de synode van Hoogeveen niet medio 2027 maar in het najaar van 2026 geopend wordt.

Kern: Deputaten dringen erop aan dat de classes en particuliere synoden hun verantwoordelijkheid nemen om te komen tot een afvaardiging naar de generale synode. Eerder al verzochten zij om een conditionele sluiting van de voorjaarsclassis. Het is van groot belang dat onze kerken in Hoogeveen zo breed mogelijk vertegenwoordigd zullen zijn.

Oproep tot eenheid en gebed

Deputaten vertegenwoordiging spreken de hoop uit dat de eenheid in plaatselijke kerken bewaard mag worden. In tal van kerken zal er sprake zijn van een verscheidenheid aan gevoelen. Omdat het over de kerk van Christus gaat, waarin wij uit genade een plaats hebben gekregen, zullen deze dingen al gauw op hartsniveau worden beleefd. Wat is het dan belangrijk om van elkaars pijn te weten, die te erkennen en zo lang te spreken dat we niet alleen onze eigen pijn maar ook die van de ander bij de Heere kunnen brengen.

We scharen ons achter de oproep van deputaten vertegenwoordiging in oude samenstelling om als kerkenraden één lijn te kiezen, en die in eenheid uit te dragen in de gemeente. En ook om er bij de gemeenten op aan te dringen vertrouwen te hebben in de kerkenraad. Van kerkenraden mag worden verwacht dat zij dat vertrouwen ook waard blijken door in grote openheid te werk te gaan, en geen stappen te zetten die de positie van de gemeente in het kerkverband raken, zonder daarover met de gemeente te spreken (artikel 37 K.O., sub 2). Hopelijk krijgen deze dingen met regelmaat een plaats in de gebeden van de gemeente.

Door te wijzen op de blijvende noodzaak van gebed keren we terug naar het begin van onze brief. Laten wij elkaar voortdurend opdragen aan de troon van de genade. Daar is de Koning van de kerk, die ook onze grote Hogepriester is, en onze volmaakte Profeet.

Deputaten verklaren zich opnieuw bereid vragen vanuit plaatselijke kerken te beantwoorden. Richt u zich daartoe vrijmoedig tot de secretaris van het deputaatschap, ds. Oosterbroek. Met dank voor het geduld waarmee u opnieuw een lange brief over de situatie in het kerkverband moest lezen.

Met broederlijke groet, namens het deputaatschap vertegenwoordiging van de kerken, Ds. J. Oosterbroek